Skip to main content

Full text of "Tentamen physicum, inaugurale, quaedam de evaporatione complectens ..."

See other formats


/ 



/ 


* 


✓ ’ • 

^(XXXXXXXrOOiXXXXXXXXXKXXXXXXXXXXXX^ 


TENTAMEN PHYSICUM, 

XNAUGURALEj 


EVAPORATIONE. 

ili- 

i 

§>o<xxx><><><x><x><xxxx^<><>o<><><><><xxxxx><xx§ 


r 


/ 


















' '* i 










i 














/ 


, ' ■. ' :t ■ 








• ?4' O i 












i 

.. .. ‘ Vi- - ' , ’ ‘‘ 1 ■ ' 

.. 


r • - 






< i I £ •, 'i- ‘i- V :• T w v-.T 

* &,)/[)?• rmlllitacn/ 




.. • ••**>? -»iw<n»A 

i. '|0 A i «n-iriiHdm» |H 

; v - ;• i : itr « i /u >i i i> ; 

' 






VI o -i >; • h' ’ 3 <J ° > 1 

* 






l.iiii • * o ' 

. . 


I 




- 

J . I-—* 


■ 








% 


J 










i •' • 


/ 

















TENTAMEN PHYSICUM, 

INAUGURALE, 

Q^U .(EDAM 

D E 

EVAPORATIONE 

COMPLECTENS. 

Q^U O D, 

ANNUENTE SUMMO NUMINE, 

Ex Auctoritate Reverendi admodum Viri, 

D. GULIELMI ROBERTSON, S.S.T.P. 

ACADEMI JE EDINBURGEN1 PraefeCti; 

nec non 

Ampiiflimi SENATUS ACADEMICI confenfu, 

Et nobiliflimae FACULTATIS MEDICAL decreto, 

Pro GRADU DOCTORALI, 

SUMMISQUE IN MEDICINA HONORIBUS AC PRIVILEGIIS 
RITE ET LEGITIME CONSEQUENDIS; 

Eruditorum examini fubjicit 

JACOBUS PATERSON, 

BRITANNUS. 

Soc. Reg. Med. Edin. Sod. Extraord. 

Et Soc. Phyfico-Cliirurg. Soc. Honorar. 

Prid. Id. Septemb. hora Iocoque folitis. 


HE caufeth the vapours to afcend from the cnds of the eartb , he 
makcth lightnings for the rdin : he Iringeth the ivina oiit of his trcafuries. 

PSALM CXXXV. 7. 


EDINBURGI: 
Apud BALFOUR et SMELLIE, 

i • * \ 

Academiae Typographos. 

M > DCC i LXXXUI. 


v 

















I 

y.. 


■ 

. <: .. i'.T 1 5 - :• 

I • •/. > > 


. • A • f ,r 






T 



Vi. } 









> 


■ 


f 

• ■ 


■ < 


t 


* > 




» 








- : : A-. 

: ' . ' •• ' ii : ° 

' 
















* 




. 












. , 

; , r 1 ' ' : -v jsV 

' 












' 

i 

t ; ... 













■I 


Confobrlno fuo, 


DUGALDO STEWART, 


In alma hac Academia 


Mathefeos ProfefTori, 


\ 

Societatis Regiae Edinenfis a confiliis ; 


Quem, 


'Praeceptorem, Amicum, Parentem, 


Expertus eft 5 


Leve hoc amoris et obfervantiae pignus 


Confecrat 


AUCTOR. 



' 

/ t 






' , 


' ' . 





* 

■ 

' ,/f H r a T r. C (i I 








Ci ’J i,- o-- ; 

■ 










' - . *< ;• f r i 

: 

• \f "> 

V - 


Ls 


t 







i * 


... .. 

" , 1 ' • 
' / 


- ^ ' .• 
•' ; ile bi:. J .r^iSJ 


• ■ , . .. ‘X • • > ' I * 3 '■ »V • 








/\5 

> 

' • 

. 

* 








■ ' i’ u' a 




* 

> 

i 


. • ' 











•V 

TENTAMEN PHYSICUM, 

\ 

I N A U G U R A L E, 


D E 


EVAPORATIONE, 


PROOEMIUM. 

^ ■/ 

*V' y _* ■ 

N T E R tot tamque diverfas naturae operationes, 
inter eas faltem quas adhuc compererunt philofophi, 
nulla vel per fe mirabilior videtur, neque cujus efFe&us 
aut diffunduntur latius, aut magis falutares evadunt; 
quam humoris circuitus. 

* , I 

r . * y . . , > 

Quis divinare potuifTet jugerum terrae, etiam poftquam 

fub Sole aeftivb arferit, tamen, calente die, plufquam 1600 
Congios aquae, duodecim horis, in aerem difpergere f ? 

A Quid 

f Vide WatfWs Chemical tiTays, vol. 3 . p. $ 2 . 


/ 


6 


\ 





/ 


DE EVAPORATIONE. 

* \ 


Quid mirabilius, quani tantam aquae molem in aere fu- 

* • . . 

fpenfam comperire, etiamfi aer fit 800 vicibus aqua le¬ 
vior ? Et quaenam alia caufa unica efic&us producit vel 

• * 

magis falutares, vel latius difFufos, quam hujus aquae 

% 

defcenfus iri pluvia, in rore, in nive, et in grandine, fon- 

t • • \ * 

tes amnefqite formans, et humorem in terrae poros infi- 

» 

nuans, unde plantis et animalibus derivatur alimentum ? 


Afcenfu vaporlim, radios lucis refringentium, forman¬ 
tur iris, et alia diverfa in coelo meteora, quibus ftupent 
mortales. Eodem proceffu, nubes in fuperioribus atmof- 
phaerae regionibus, inque inferioribus nebulae, nafcuntur.* 


Nemo nunc ignorat quam necedarium fit et plantarum 

‘ • 'i* • 

et animalium faluti, juftam humoris quantitatem a fupef- 
ficiebus perpetuo vaporari. 


Homines quoque vim hancce utilem confiliis fuis fub- 
jecerunt. Hinc pendent multi gravidimique, tum in che¬ 
mia tum in artibus mechanicis, proce/Tus ; exemplorum 
gratia, nec pluribus opus eft, dillillationes omnigenae, at¬ 
que falium et extraflorum praeparationes. Omnes no¬ 
runt machinam nobilidimam, qua philofophia mechanica 
gloriatur, ope vaporis calidi fola moveri. 

V arns 


£)E EVAPORATIONE. 


Variis modis conati funt philofophi, hujus phaenomeni 
snfignis rationem reddere ; hypothefi unicuique fui defen- 
fores non defuerunt; harum autem pleraeque, datis falfis, 
vel haud naturae convenientibus, nifae, defenforum votis 
non refponderunt. In hoc tentamine caufas praecipuas 
haclenus prolatas in animo eft confiderare ; et, quatenus 
poffim, determinare conabor, quaenam earum revera ex- 
iftere, optime probatur, et quae fimul etiam omnia phae¬ 
nomena obfervata juftifiime explicat. 

J, . ■ . . ■ ■ J ■ • .• a ■;;> 

i --ic. v: cl r . . v . . f,f. 

"V ’ * • _ ■ ' 

CAPUT I. 

De Evaporationis theoriis diverjis , 


S E C * T. I. 

Nieuwentytus, aliique complures, ut afcenfum aquae 
in aerem, ipfa tanto leviorem, explicarent, funt imaginati 
particulas ignis, a Solis radiis feparatas, et particulis aquae 
adhaerentes, formare fimul moleculas aere leviores, quaf- 
que igitur per leges hydroftaticorum afcendere necelfe 
eft, donec ad aerem ipfis non graviorem perveniant, ubi 

in 


8 DE EVAPORATIONE. 

in nubem tenuem formantur. Pofuerunt hi philofophi, 
gigni pluviam ex feparatione particularum ignearum ab 
aquaticis, unde hae coalefcunt, et in guttis pluviae, vel 
roris, gravitate fua defcendunt f. 

* 'j ■ . '** ’ '*! * * • * . » 

Satis confiat, Nieuwentytum ejufque fe< 5 tatores neuti- 
quam imaginari, ignem in corporibus fixum et latentem 

fieri pofie. Hinc, fecundum horum hypothefin, ex hac 

» 

ignis et aquae mifiura calor gigni, quem tranfiens per 
nebulam homo fentire, debet; cum tamen vapor eft revera 
frigidior quam pluvia ipfa. Porro, fi vera eifet hypothe- 
iis, vaporatio calorem gigneret oportet; fed e contrario, 
frigus plurimum gignit. 

S E C T. II. 

i 

Opinio altera de vaporum afcenfu et fufpenfione, quae 

^ ‘ 1 ’ ‘ ' ‘ ‘V 4 * - 

olim multum obtinuit, fic explicari poteft. Quanquam 
aqua fit multo gravior aere, tamen fi diminuta particu¬ 
larum magnitudine, ejus fuperficies plurimum augeatur^ 

% 

quando femel vento vel caufa alia tollitur, non facile de¬ 
le end et j 

f Nicmventyt’s rcligions philofopher, contcnvpl.19. § J3. ad § 25. 


DE EVAPORATIONE. 


9 

fcendet; pondus enim uniufcujufque particulae diminui¬ 
tur, ut cubus ex diametro, quum fuperficies cui propor¬ 
tionalis eft acris refillentia diminuitur tantum ut quadra¬ 
tum ex eadem. Hoc autem fatis ex eo conitat, quod 
pulvis aliaque corpufcula levia in aere longius aut bre¬ 
vius natant, prout funt magis vel minus minuta -f. 

i 

. i _ t f i*. k 

< . I , \ s * '• » f ; 1 1 , . . 

» ... ^ < ‘ 

Ut videamus quam minime fufficit haecce theoria, fatis 
erit notare, afcenfum pulveris et corpufculorum talium 
in aerem, femper ex quadam vi externa adhibita oriri ; 
vapores autem continuo, tempeftate ferena aeque ac ven- 
tofa, afcendere, neque, vento ceffante, nifi in certo rerum 
ftatu, ad terram cadere j femper enim iis oneratus efl iter. 


S E C T. III* 

■* \ 

Illuftris Cartefii fedatores docuerant, particulas aquae 
in fphaerulas cavas a calore Solis formari, et hafce mate¬ 
ria fubtili, quam auram nominarunt, impletas, aere levio- 

. * , • 1 ' /•; \ • ' ; • ,.vv • • r 

res 

j- Dr Wallis in Lowthorj/s Philofp. Tranf. abridged, vol. a. p. 
124. Defagulier’s cxperimental philofrphy, vol. a. p. 309. B..r- 

Jow on the generation of rain, p. 40. 




DE EVAPORATIONE. 


xo 

res fieri, et fic facile attolli. Hoc modo afcendere crede¬ 
bant, donec ad aerem gravitatis fpecificae ejufdem cujus 
erapt ipfae pervenifient, ubi nubes funt faftae. Hanc 
do< 5 trinam revocarunt, vel potius de novo formarunt, Hal- 
laeus et Derhamius; narratque Defagulierus hanc opinio¬ 
nem, tempore quo fcripfit, plerumque obtinere. Hallaeus 
pofuit, fphaerulas aere plurimum rarefa&o diftendi; et 
inde fic ratiocinatur. Si aquae particula expanderetur 

in bullam» cujus diameter erat decies major quam antea 

» ' 

in ftatu aquatico, hujus particulae magnitudo millies au¬ 
geretur ; Et qyoniam aer fit tantum 800 vicibus levior 
aqua, in ftatu ordinario, talis igitur bulla afcenderet, donec, 
propter calorem diminutum et aera leviorem fa&um, aut 
fifteret in certa atmofphaerae regione, aut condenfaretur, 

i , 0 ‘ ' ... « ■ ' ‘ •* .• 

et in pluvia vel rore defcenderet f. 

Materia fubtilis, quam hafce aquae veficulas inflare po- 
fuerunt Cartefiani, nunquam jufte definita eft; ignora¬ 
mus quid fit; de illa igitur non eft ratiocinandum. Ne¬ 
que facile cum Hallaeo concipere poflumus, quomodo Sol, 
quum in unaquaque fuperficiei aquae parte vi agit eadem, 
aerem intra fphaerulas tanto calidiorem et rariorem aere 

ambiente 

f Lowthorp’s abridgement, vol a. p. 126. Defagul. philof. vol. 
S. p. 309. Derhanfs phyfico-thcology, p. 20. ct p. 48. Note A. 


DE EVAPORATIONE. 


tt 

ambiente reddere poffit. Sed pone has fphacrulas jam 
formatas, aer externus frigidior eas caloris excefTu cito 
privaret, adeo ut non nifi momento temporis durarent, 
et vapor pro compluribus milliariis non ultra paucos 

pedes exfurgetet. Videmus quam cito difrumpuntur bul- 

% 

lae ex aqua faponacea confe&ae ; hanc autem, aqua com¬ 
muni multo tenaciorem, diutius aera inclufum retinere ne- 
cefTe eft. Ex hac quoque theoria calor debet inter vapo- 
porandum augeri f ; res tamen omnino aliter fefe habet; 


>:.j i ,y' r ,;' 7 : ^ yytyo 

*C - 

S E C T. IVi 

‘ »• . •. :• 1 »;.pv7 

Anno 1729, Defagulierus pro Societate Regia diflerta- 

(i- ' 7 .£r<vl!q m Js 

tionem recitavit, in qua theoriam evaporationis novam 

propofuit J. Cum Newtono notat, vim inter corporum 
particulas repulfivam a calore augeri, et particulas aquae 

in vaporem converfas, non tantum fe invicem, fed etiam 

"i '• "? ^ -'P BX>m 

particulas aeris, ad intervallum nonnullum repellere. Sin 

' ■■ • ' - ■ • . SvQ 

" & 

autem 

"Ji 3 , 

| Vide Dcrham’s phyfico-theology, p 49 Nate A. -ubi, quod in¬ 
fulae minus quam terrae continentes dura liveme frigefeant, ad va¬ 
pores calidos mari genitos caufam refert. 

OV •--- . ' ... - ■ ' lotii*/-!' i! i' 

| PKil. Tranf. No. 407. et Defaug. exper. phil. vo!. 2. p. 306. 

; * • . > *> 



I 


i2 DE EVAPORATIONE. 

autem aqua plus 800 vicibus fupra ftatum folitum expan¬ 
deretur, fieret aere levior, et proinde afeenderet. Quivis 
autem caloris gradus, inquit Defagulierus, aquam plus 
quam aerem rarefacit. Sic aquae ebullientis calor aerem 
duobus tantum partibus ex tribus rarefacit, cum aquam 
convertit in vaporem, qui eft 14000 vicibus rarior quam 
aqua in ftatu ordinario. Tunc fumit pro concedo, ex- 
panfiones, et in aqua ct in aere omnibus caloris gradibus 
inferioribus genitas, fore gradibus ipfis julle proportiona¬ 
les : Calculum fic inftituit. In caloris fcala Newtoni f 
aquae ebullientis calor notatur 34 ; aeftatis calor medius 
5 ; veris et autumni calor medius 3 ; et hyemis calor 
medius 2. Sin autem aquae expanfio 34 caloris gradibus 
fit 14000, erit expanfio 5 gradibus 2058 ; 3, gradibus 
1235 ; et 2, medio hyemis calore, erit 823 ; quae quiderri 
expanfio fufficit ciere vaporem, quippe cujus denfitas foli- 
ta efi; ad aeris denfitatem ut 800 ad 1. Ita vaporis quan¬ 
titates, ex aquae particulis et vacuitatibus conflantes, iri 

i 

atmofphaeram afeendere, et nubes formare putat ; et al¬ 
titudinem computat, ubi diverfis anni tempeftatibus fuf- 
pendi, fecundum theoriam fuafti, deberent; quod rebus 
obfervatis omnino congruere credit. 

In 


f Phil. Trrnf. No. 270. 


DE EVAFORATIONE. 13 

In diiTertatione fecunda, Defagulierus oftendere cona¬ 
tur, vaporis afcenfum eleftricitate promoveri. Particulas 
aqueas imaginatur, ab aere ele&ricitatem accipere, unde 
et fe invicem et aerem repellunt. Sic rarior /fit vapor, 
faciliufque afeendit f. 

1 *. - 

Multa funt quae huic hypotliefi objici licet. Secun¬ 
dum eam, quantitas quaelibet aquae fupra ignem pofita 
longe prius exhalaretur, quam ad ebullitionis pun&um 
pertingeret; cito enim caloris gradum pateretur, multo 
majorem quam hic evaporationi necedaria reperitur 
Si vel hyemis calor fufficit aquam expandere, adeo ut in 
vaporem aere leviorem converteretur, quaenam vis con¬ 
tra gravitatis leges eam infra detinet ? cur non omnis va¬ 
poratur § ? 

* 

Sed totum opinione falfa niti videtur. Ab experimen¬ 
to quod fecit Niemventytus cum JEolipilo || (unde parum 
concludi rite debuilfet) aiferuit Defagulierus, aquam in 

B vaporem 


f Experim. philof vol. 2. p. 336. et feq. 

1 Vid. Rowtiing’s Natural Philof. vol. 1. p. 136. 

§ Kames in Phyfical and Literary EfTiys, vol. 3. p. 84. 
J Religious Philofopher, cont. 25. fe£f 6. 


V 

m £ \ i i 


*4 


i - 'i ;? . 

DE EVAPORATIONE. 





vaporem converfam 14000 vicibus rariorem quam in fta- 

■ 

tu folito fieri. Sed non amplius rarefieri, quam 1660 vi¬ 
cibus, reperit, periculis accuratioribus Glafcuae faflis, vir 
ingeniofus Jacobus Watt f. Cum magna quoque temeri¬ 
tate Defagulierus fine probatione aflumpfit, rarefa< 5 tiones 
aquae et aeris gradibus caloris inferioribus genitas, efle 
gradibus ipfis jufte proportionales. Hoc certe a veritate 
longe adverfum eft; quoniam a gradibus caloris inferiori¬ 
bus aqua parum, fed aer plurimum, expanditur Vapo- 
' 1 - * • ; ’ *' ' 
ris quidem particularum vis repulfiva infra ebullitionis 

gradum eft vix confideranda, et omnino impar ad vapores 
alte in atmofphaeram tollendos §. Externus quoque aer 
frigidus vaporem hunc elaflicum calidum ad temperiem 
luam cito reduceret, necefte eft. 

T: v. Jrr ii * • ' . 4 :{ : ! rt- •• 


s e c *r. v. 


Praetermifta hac hypothefi, utpote omnino inepta, per- 

\ * y 

gamus aliam examinare, quae majorem veri fimilitudi- 
nem prae fe ferre videtur. 

Ab 

| Blackii prac!e£Honcs, 

\ Ibid. % 

, \ 

§ Clare on the motion of fluids, p. 30^. 





I 


DE EVAPORATIONE. 15 

Ab anno ufque 1691, Hallaeus opinionem fuam de 
fontium origine, Societati Regiae tradens, verbis fequen- 
tibus ufus eft. c The air of itfelf would imbibe a certain 

• v ** • * 

r - / 

* quantity of aqueous vapours, and retain them like falte 

. 

4 dijjolved in <water; the fun warming the air and raifmg 

/ 

* a more plentiful vapour from the water in the day time, 

4 the air would fuftain a greater portion of vapour, as 

* warm water will hold more diifolved falts, which, upon 

f * r ■ r ■ « ■> : - f,- ‘I 

4 the abfence of the fun in the nights, would be all again 

' . - • . j 

* difcharged in dews, analogous to the precipitation of 

* falts on the cooling of liquors f .* 

\ 

% C* -7 * ( t i » • 

Qui conjedluram crudam inconfulte profert, vei qu i 
rem obiter tantum tangit, is pro aiuftore hypothefeoa c^rte 
non eft habendus ; attamen veri videtur fimillimum ver¬ 
ba fupra memorata eite revera originem theoriae illius, 
quam poft Hallaeum tot fcriptores propriam tanquam 

r , 

propofuerunt» 

M. le Roy de aquae in aere folubilitate dilfertationem 
ingeniofam anno 1751 emifit. In hac notat, quod ii die 

ferenc 

• ,> \ 

. «> 

| Lov:thorp’s abridsement, vol. a p. i?<~ ; ©r,. Philof, TranC 

Ko. ipi. 


/ 


i5 


DE-EVAPORATIONE. 


fbreno vas vitreum fubere accurate occludatur, aquam in 
aere, qui-ficcus apparet, contentam, calore minuto prae- 
cipitatem fore, in rorem intra vas converfam; atque hunc 
rorem evanefcere, iterum fcilicet ab aere intra vas diiTolu- 
tum, quandocunque aer calorem recuperaverit. 

Franklinius hoc principium, aquae nemj 5 e in acre folu- 
bilitatcm amplius illuflravit, in chartula quam anno 1756, 
coram Societate Regia, recitavit, et poftea inter opera fu& 
Vulgavit f. 

In Gallica Encyclopaedia, anno 1756 edita, locum fe- 
quentem invenimus. ‘ On voit par la combien fe trom- 

* pcnt ccux qui shmaginent, que Phumidite qu’on voit 
6 s’ attacher autour d’un Verre plein d’un liqueur glacd 

* ell un vapeur condcnfce par le froid; cet effet, de meme 

* que celui de la formation des nuages, de la pluie, et des 

* tous les meteors aqueux, efl: un vraie precipitation chy- 
« mique, par un degre de froid qui rend l’air incapable 

< de tenir en dilfolution toute l’eau dont ii s’etoit charge, 
V par l’evaporation dans un tems plus chaud ; et cette 

< precipitation eft precifement du merae genre que celle 

* de 

' • / 

f On elettricity, p. 182. 


1 


✓ 


DE EVAPORATIONE. 17 

« ! de la ereme de tartre, lorfque Feau qui la tenoit en dif- 
* folution s’eft refroidie f .* 

Mufchenbroekus ititer caufas alias, quibus vaporis fufi- 

v m 

penfionem attribuit, manifefto alludit ad aquae in aere 
fdlutionem, quam talium in aqua folutioni comparat 

< 

Nolletus in praelectionibus conjicit, aerem tanquam 
menftruum in aquam agere; fcd neque hoc confirmare 
conatur, neque ad varia .phaenomena, quae evaporatio 
producit, explananda utitur. 

Hern icus Home de Kames, quoque, inter caeteros, hanc 

opinionem Societati Philofophicae in hac urbe propofuit. 

» . 1 

Charta ejus inter Societatis tentamina et obfervationes, 
anno 1771, eft vulgata |j. 

Inter tentamina Georgica ab Huritero, eodem anno 
Eboraci vulgata, chartula a Gul. White, M. D. confcrip- 
ta, quae hanc ipfam do&rinam continet, invenienda ed §• 

Sed;, 

•j. Encyc. Franc. tom. 6 . p. 2,83. fol. ed. 

^ Introd. ad phil. Natura!, vol. a p. 965. 
j| Lffays phyfical and litcrary, vol. 3. p. 80. 

5 Georgica! cfUiy?, vol. 2. p, 15. ed. prima. 


l 


I' 


s3 DE EVAPORATIONE, 

■ ’ '' T ~ <T • 

Sed, quanquam multi pliilofophi mentionem de aquai 
in acre folubilitate ante Hamiltonum fecerant; attamen, 
ut fuum cuique reddatur, confitendum eft, neminem hanc 
rem tam accurate tra&avifle, neque tam feliciter ad varia 
phaenomena explicanda adhibuiffe, quam illum in dif- 
fertatione, anno 1765, apud Societatem Regiam recitata, 
pofteaque una cum quibufdam aliis ejufdem auctoris dif* 
fertationibus in lucem edita f. 

* ** / *~i ' * * ’ I» 

» 

Hanc opinionem argumenta fequentia valde probabi- 
lem reddunt. 

v • 1 * 

» • \ - ' 

l . ’ ,’v , . , , . . 

•ntnid ,;. . ■ ■ - < y tuii cuu? }is »• Mf,-. • ■.>.<. 

A Baconi ufque temporibus fancita eft haec philofo- 

phandi regula, effectus fimiles ad caufas fimiles effe re¬ 
ferendos ; eftque philofophorum opus phaenomena inter 
fe accurate comparare, quaeque ex omni parte fimilia 
fmt, ad idem genus referre, et iifdem caufis tribuere. 
Hoc modo caufae, quas exiftere jam probatum fit, gene¬ 
raliores reddentur, et fcientia noftra latius promovebitur. 

Si igitur aquae in aere et falium in aqua fufpenfio, alteri 
altera penitus fimilis reperiatur, utrafque ex eadem caufa 
oriri, quodque vaporationem appellamus nihil effe aliud 

nift 

t Phih Tranf. vol 55. p. 146. ct fcq. ct Phil. Effavs by Hugh 
Hamilton, D. D F. R. S. 1772« 


\ 




* 


DE EVAPORATIONE. 


'9 


' ' 'i .v ■ ; 'Jj..- . • ; 

nifi aquae in aere folutionem lentam, par eft conclu- 

,i V. 

dere f. 

v i a i ''jz 

i 

Per folutionem intelligitur, conjun&io inter corporis 
et fluidi particulas adeo intima, ut totum moles homo- 
genea appareat, aeque ac ante conjunctionem erat flui¬ 
dum, tranflucida, atque in hoc flatu manens, donec cau- 
fa aliqua externa mutationem induxerit. Solutionis na¬ 
tura a fcriptoribus chemicis hoc modo explicata eft: 

. , . . , i 

Quando corporis particulae, fluido circumfufae, minus 
inter fe quam a fluido attrahuntur, necefle eft ut invicem 
feparentur, ut cum fluidi particulis conjungantur, ibique 
fufpenfae maneant. Sic in aqua varii 1'ales diflolvuntur, 

aurum in aqua regia, et in acidis aliis caetera metalla. 

■ 1 •• . v f . /• . • 

*• - . ' -v 

\ 

Certum eft, aeris elaftici quantitatem haud parvam 

<»'i , ' I ■ ' * ,, , , w ; , r. ■> i 

femper in aqua contineri ; fi enim aqua in excipulo ex- 
haufto ebulliat, aer feparatur. Experimentis etiam com¬ 
pertum eft, hunc aerem ex aqua extricatum, fpatium oc¬ 
cupare multo majus quam aqua ipfa in qua includeba¬ 
tur J. Si vero particulas auri, corporis adeo gravis, in 

v .. -• *» - • . •• • • . ■ * v 

aqua regia per fluidi particularum attra&ionem fufpendi 

* .1 

i • concedatur, 

| Hamilton on cvaporation, p. 6. &c. 

. i 

i Boerhaavii dementa chemiae, vol. I» p 5*1. 


XO 


DE EVAPORATIONE. 

concedatur, certe non abfurdum eft credere, aerem, cor¬ 
pus adeo leve et elaflicum, fub aqua retineri fimili vi, 
fine qua ad fuperficiem exfurgeret, evaderetque. Immo,- 
fi aqua, quantum fieri poffit, acre fuo privetur, et hac 
aqua impleatur phiala, li deinde admittatur aeris quan¬ 
titas parvula, aqua, ut oculis etiam percipietur, paucis 
diebus aerem abforbebit f. 

- i . 

Aer contra femper nonnihil aquae continet, etiam 
quando purus omnino et ficcus apparebit. Hoc probatur 

f 1 ' I 

ex magna humoris quantitate, quam inde attrahit fal tar- 
tari, vel acidum vitrioli concentratum J. Quoniam igitur 
aer, qui fluidum efl, corporis alterius particulas in fe 
continet, et tamen aeque tranfiucidus ac antea manet, 
quod quidem verae folutioriis indicium minime fallax, 
femper aeftimatur ; quid obftat, quin veram hic aquae in 
aere folutionem evenire, concludamus |j ? 

* i % 

t 

Haec autem ratiocinatio amplius confirmabitur, folu- 
tionis ordinariae et evaporationis proprietates per omnia 
Angulatim comparando. 

i. S\ 

f Boerhaavi elementa chemiae, vo!. i. p. 521. 

x 

t Ibid. p. 464 . 

jj Hamilton, p. 13. 


' s f » t 

\ 

1 . . . ) 

DE EVAPORATIONE. 21 

1 

/ ^ 

1. Si in vas aqua plenum falis fruftulum injiciatur, cito 
difTblvi incipit, et aqua in imo craffa et onufta apparet; 
fi quiefcat aqua, folutio lentiflirtie procedit ; fi vero cir¬ 
cumagatur, fal brevi diffolvitur. Hoc autem evapora- 

* ' • 1 

tioni jufle refpondet. Tempeftate ferena, aer fuperficiei 
exhalanti proximus particulis aqueis oniifliis apparet, at¬ 
que evaporatio lente procedit; fed, quando aeris rivulus 
per fuperficiem exhalantem tranfit, procefius valde pro¬ 
movetur f. 

1 

2. Si aqua falem qui diflolvitur continens lente agite¬ 
tur, afcendet in fpiris inter reliquam aquam pars fale fa- 
turata, atque lucis radios diverfe refringendo, rebus per 
•fe vifis motus tremuli fpeciem inducet; hoc durabit, do¬ 
nec fal per aquam totam diffundatur, et tunc liquor pel¬ 
lucidus fiet. Simili modo, quando vapor in aerem afeen- 
dit, primum in fpiris apparet, rebufque per fe vifis illam 
motus tremuli fpeciem inducit j fed / quandocunque peni¬ 
tus diffunditur, aer iterum pellucidus fit 


q •• ' ... 1 : 

3. Plerumque accidit ut fluidum diffolvens, quod che- 

mici menftruum vocant, corporis diffoluti quantitatem cer- 






C 

■ 1 * 


' \ 


f Hamilton, p. 13. 
1 Ibid. p. 15. 




tam 



32 BE EVAPORATIONE, 

' ' \ 

tam tantummodo aflumere valeat; et plus fi addatur, 
cadet in fundum, nec diffolvetur. Fluidum tunc corpore 
dilfoluto faturari dicitur. Sic aqua certam tantum falis, 

/ / 1 4 

et aer certam tantum aquae, quantitatem diffolvit. Hinc 
aere humido parum procedit evaporatio; fed vento fa- 
turatum fcilicet auferente, et liberiorem fuppeditante ac¬ 
rem, magnopere adjuvatur. Eodem modo, quando aer 

humore faturatur, animalium halitus et perfpiratio vifi- 

‘ \ 

biles fiunt f. 

4. Evaporationem aeque ac folutionem promovet calor, 
reprimit frigus. Si aqua frigida fale faturatur, audio ca¬ 
lore plus dilfolvet; et aer humore jam faturatus, au< 5 to 
etiam calore, plus dilfolvet. Si vero plena falis folutio in 
aqua calida fiat, haec aqua refrigens, aliquod falis, quod 
cadet ad fundum, relinquet. Simili modo, fi multum a- 
quae die calido exhalatum fuerit, pars ejus noclu, aere 
frigente, in forma roris vel nebulae praecipitabitur. Sic 
in camera calida colligitur ros in parte feneftrarum in¬ 
teriore, quarum pars exterior aeri frigido exponitur, et 
phialae liquore frigido plenae, in calido loco pofitae, fu- 
perficies, cito humore obducetur J. 

V 

I \ ' 

Cor- 

*■» 

f Phyfical Eflays, vo!. 3. p. 92. 

$ Hamilton, p, 18, ct Phyfical Effays, vol. 3. p. 93. 


/ 


DE EVAPORATIONE. . 2 J 

I • , 

5. Corporis dilToluti et fluidi vaporati, dato tempore, 
quantitas, caeteris paribus, de fuperficiei magnitudine pen¬ 
det. Ita fal in pulverem reda&us, citius quam in forma 
concreta, diflolvitur. Sic etiam aqua per fuperflciem la¬ 
tam diffufa, vel in fpumam tenuem diffipata, multo ci¬ 
tius quam in loco profundiore colle&a, vaporatur f. 

6. Chemici notant variorum falium in aqua folutione 
nonnihil frigoris oriri; et nunc bene conflat, gradum fri¬ 
goris altum inter exhalandum produci 

- , ' =■■ u < • •. , . / 

, 1 . ' 

7. Redlificatus vini fpiritus, aere purgatus, ut experi¬ 
mento compertum eft, magnam aeris bullam multo ci¬ 
tius quam aqua imbibet. Hoc monftrat attra&ionem vel 
(ut loquuntur chemici) affinitatem efle validiorem inter 
fpiritum vini et aera, quam inter aquam et aera. Si igi¬ 
tur fluidorum evaporatio ex folutione in aere oriatur, fe- 
quitur, fpiritum citius aqua vaporari ; quod quidem ve* 
rum eft II. 


8. Si corpus in menftruo diflolvatur, et addatur aliud 

■ \ 

cuji 





| Hamilton, p. 20 . 
$ Ibid. 

i! Ibid. p. 22. 


/ - 


24 


DE EVAPORATIONE. 


\ 

cui menflruum efb magis quam corpori primo affine, dif- 
folvetur fecundum, praecipitabitur primum. Sic fluidum 
aerem in fe contentum emittit, fi addatur corpus aliud, 

cum quo major quam cum aere affinitas eft. Eodem 

\ 

modo, fi fpiritui vini bene redificato addatur aquae plu¬ 
viae limpidae quantitas aequalis, haec fluida, magis inter 
fe quam acri affinia, conjungentur, et partem aeris con¬ 
tenti magnam dimittent, quae ad fuperficiem afcendet, 
vel vafis lateribus in parvulis bullis adhacrefcet. Hoc, 
credo, monffrat, acrem in liis fluidis contineri eodem 
modo, quo corporis difloluti particulae in menftruo con¬ 
tinentur ; et hinc concludo, aerem quem imbibit fluidum 
quodvis, in illo fluido revera dilfolvi, in fenfu hujus verbi 
chemico ; et quodvis etiam fluidum qucd vaporatur, vel 
ab aere imbibitur, in eodem verbi fenfu, in aere dilfolvi. 

- * 7 v * / • 

Ex hoc principio dicere licet, aquam fali tartari vel acido 
vitrioiico, magis quam aeri, affinem elfe, atque ideo ex 
aere a ficco fale vel ab acido attrahi f. 1 


9. Menftruum, fecundum denfitatem, plus minufve dif- 
folvit ; quoniam attraflionem eletflivam, fecundum parti¬ 
cularum in menftruo numerum, vi majore vel minore agere 

( 

oportet. Ita, fi ftibium in aqua regia folutum aqua communi. 

diluatur, 

f Hamilton, p. 24. 

' * 




diluatur, particulae acidae a fe invicem remotae non diu¬ 
tius valebunt metallum fuftinere, quod ideo praecipitabi¬ 
tur. Sic etiam ex antliae pneumaticae excipulo, parte 
aeris extradta, adeo expanditur pars reliqua, ut aquam dif- 

folutam nequeat retinere, fed nebulofa fit, atque excipu- 

» 

lum intus rore obducitur ; hic autem ros, aere admifTo, 

iterum difTolvitur, et nebulae evanefcunt f. 

/ 

4 j , ' • , 1 

io. Hoc etiam principio, ratio fingulorum atmofphae- 
rae phaenomenorum facilis et haud redarguenda reddi¬ 
tur. Sed hanc rem in differtationis hujus parte pofteriorc 

* T * . * ‘ 

nonnulla cum cura expendemus. 

l 

,« « * ■ • r , *“* i ‘ 

Hujus tamen doctrinae admiffioni unum obflat et in¬ 
gens im 

vacuo fieri, atque ibi melius etiam quam in aere aperto, 
procedere. Certum eft aquam in vacuo ebullire, et affa¬ 
tim in fumum converti, calore 95 graduum, quum calor 
infra gradus 212, in aperto aere, eofdem effedlus produ- 
cere nequit. 

/ 

S E C T. 

.. . . * * 

• f "r / * -• 

‘ • " * * V ' • 

f XMiyfical Eflays, p, 9 z» 


pedimentum. Dicitur enim evaporationem in 



35 PE EVAPORATIONE. 

' 

f , '/■ s 

■ 

9 

S E C T. VI. 

• .. 

f . , •* *.■ * - • - • • • • •' ■ • • 

• y 

Sententiam nunc confideremus, quam hac de re tradidit 

Blackius, Profeffor nofler jure celeberrimus f. Philofo* 

9 \ ^ 

\ 

phus ille probare conatur, corporum fluiditatem minus de 
igne fenfibili, quem continent, pendere, quam de certa 
quantitate ignis qui in illis adeo latet, ut neque fenfibus 
neque thermometro percipiatur, femper tamen erupturus 
in quibufdam rerum flatibus, et ignis fenfibilis vel mobilis 
formam induturus. Illum ab hoc, ignis latefitis nomine 

diffinxit, multifque experimentis et obfervationibus pul- 

»• -» • - * 

cherrimis exiflentiam ejus demonflrat. Ita, quando aquae 
quantitates duae, menfura aequales, fed calore difcrepan- 
tes, una mifcentur, temperies miflurae efl media arithme¬ 
tica inter quantitatum nondum miflarum calores. Sed, 

quando aqua calida et glacies una mifcentur, temperies 

• # ’ - * 

multo minor evadit, quantitas ignis omnino evanefcit. 
Certum efl, non deleri hunc ignem ; quoniam aquam in 

glaciem iterum convertendo, quantitas ignis effluit multo 

» 

major, quam in aqua fluida percipi pollet. Neceffe efl i- 

gitur* 

1 * * i 

\ m ^ 

f In praelectionibus Chemicis» 

> * 

\ v - 


V 


► 

DE EVAPORATIONE. 27 

gkur, ignem, qui in hoc experimento amitti videtur, cum 
aqua intime conjungi, et fenfibus non percipiendam flui- 
ditatis caufam fieri. 

Opinatur Blackius et fluiditatem et evaporationem de 
eadem ignis operatione pendere ; atque mutationem aquae 
in vaporem fimilem efTe mutationi glaciei in aquam. I11 
fluidum ingredi putat, quantitatem ignis, quae, fluido in 
vaporem converfo, in flatum latentem tranfk, et fit unum 
ex principiis ex quibus vapor conflat; femper tamen for¬ 
mam propriam vapore condenfato iterum indutura. 

* - • . * 

Ad hoc probandum Blackius notat, aquam calidam fub 

antliae pneumaticae excipulo pofitam ebullire violenter, 
et partim fubito in vaporem difpergi ; aquam interea fri¬ 
gere celerrime, partem ignis evanefcere, neque in vapore 
neque in aqua percipiendam. Concludendum efl igitur, 
hunc ignem in vapore etiamnum exiflere, fed latere, me¬ 
thodis ufitatis fe oflendere recufantem. 

Experimento etiam, quod Cullenus inflituit, illuflratur 

haec do&rina. Phialam vitriolicum aethera continentem 

* 

pofuit ille in vafe aquae pleno, fub antliae pneumaticae 
excipulo collocato. Exhauflo aere, aether violenter ebul¬ 
livit. 


2 $ 


DE EVAPORATIONE. 


livit, et frigore in evaporatione produ&o gelavit circum¬ 
jacens aqua f. Aqua in hoc experimento magnam ami- 

i . 

fit ignis quantitatem, quae tamen neque in aethere neque 
in vapore pollet detegi; quamque igitur in vaporis confti- 
tutionem alfumi, et ibi latere, oportuilfet. 

« 

Praeterea oftendit Blackius, vaporum condenfatione in 
alembico communi, aquae frigidae vaporem condenfanti, 
communicari tantum ignis, quantum ad gradum ufque 
ferri candentis liquorem diftillatum calefacere fufficeret. 
Vapor tamen nunquam calidior evadit, quam aqua ebul¬ 
liens unde emittitur ; adeo ut hunc ignis exceflum in va¬ 
pore latuilfe liqueat, condenfationis tempore tantummodo 
percipiendum. Hanc ignis quantitatem modo fequenti 
computat. Pone in vafe refrigeratore ioo libras aquae 
contentas, et libram unam diftillari. Si aquae in refrige¬ 
ratore communicentur io gradus caloris, libram unam dr- 
ftillatam iqoo gradus amifilfe fequitur. Si tranfeundo 
per refrigeratoris canalem, ad graduum 50 temperiem re¬ 
digatur aqua diftillata, quum eidem in canalem fub for¬ 
ma vaporis ineunti elfet temperies graduum 212; tunc 
162 tantum gradus ignis fenfibilis haec aquasmifit; quem 


| Eflays pliyfical and literary, vol. 2. p. 145. 


vero 


DE EVAPORATIO E. 


2 9 


Vero ignem aquae in refrigeratore, hujus ignis pars re¬ 
liqua tota, 800 gradus fuperans, impertivit 5 in eadem 
vapore fa&a latebat adeo, ut ne vel thermometro pollet 
indicari. Ex tali igitur calculo apparet, ignem vapori 
communicatum 800 gradus fuperalTe, qui ferri molem, e- 

1 

.jufdem cujus aqua magnitudinis, candefacere fufficerent» 
In experimento quod inftituit Wattus, communicabatur 
ignis ad gradus ufque 1000, quanquam aqua toto tempo¬ 
re calore tranfibat leni, paullo majore quam manus pollet 
tolerare* 

Evaporationis igitur rationem hujufmodi reddit Black- 
ius. Aqua in flatu fluido remanet, quamdiu ignis* 
in illa contentus, certam quantitatem non excedat : Si 
quando injiciatur quantitas major, haec cum aqua in¬ 
time conjungitur, latet, et corpus format novum, vapo¬ 
rem fcilicet, ab aqua unde derivatur omnino diverfum* 
Hic vapor in atmofphaeram levitate afcendit $ atque ita 
ab aquae fuperficie exhalatio 'procedit continua, quamdiu 
adfit plus ignis, quam aquam retinere fluidam fufficiat. 

Boylaeus, et Gauteron Academiae Gallicae, evapora¬ 
tionem a glaciei fuperficie nonnullam elfe repererunt. Hoc 
autem theoriae Blackii non repugnat ; experimento enim 

D infigni 



r 


S o DE EVAPORATIONE* 

infigni ille oflendit, latentem aquae ignem inter conge¬ 
landum evolvi et fenfibilem fieri. , Aqua gelans igitur et 
glacies in ea formata, procedente congelatione, femper 
funt aere externo paullo calidiores; atque ideo haec aqua 
caloris fui fenfibilis partem aeri externo impertiet, et pars 
altera cum particulis aqueis intime conjungetur, et vapo¬ 
rem formabit, qui in atmofphaeram exfurgat. Hoc, una 
cum aeris aftione mechanica, fuperficiem glaciei femper 
abradente, rationem hujus phaenomeni fufficientem red¬ 
dere videtur. 

% • ' i 

Ex principiis Blackii lequitur, in uno tantum rerum 
fiatu evaporationem paullulam vel nullam fieri ; quando 
fcilicet glacies folvitur, fed non eft jam foluta. Hic aqua 
revera ignem ab atmofphaera accipit, fed ignis, ftatim ut 
accipitur, fenfibilis efte definit, et latere incipit; et donec 
igni latente faturetur aqua, parum ignis fenfibilis cum 
aquae particulis ad vaporem formandum conjungi poteft. 

In hoc autem rerum fiatu, theoria experimento confirma¬ 
tur. Hamiltonus enim glaciei colliquefcentis fruftulum 

V ^ \ 

unum in excipulo exhaufio, et in alio aeris pleno fruftu¬ 
lum aliud, inclufit; atque neutrum, 24 horis, quidquam 
evaporatione amifiiTe comperit f. 

1 

Talis 

f Hamiiton on evaporation, p. 70. 

\ 

' A 



r 


DE EVAPORATIONE. 31 

Talis eft dodlrina Profefloris noftri celeberrimi. Sed 
Chemicus egregius Irvinus Glafcuenfis, hunc ignis in cor¬ 
pora influxum non efle caufam, fed e contrario effeflum, 
fluiditatis et evaporationis contendit. Farenheitii experi¬ 
menta a philofophis quibufdam recentioribus, et praecipue 
a Blackio repetita et emendata, fatis demonftrant, corpo¬ 
ribus diverfis ejufdem a thermometro indicatae temperiei, 
longe diverfos ignis quantitates revera inefle. Haec ex¬ 
perimenta profequens Irvinus obfervavit, corpus idem fub 
formis diverfis examinatum, magis vel minus ignis capax 
femet oftendere. Sic glacies, cum mercurio 20 gradibus 
fe frigidiore mifta, minus ignis ei impertivit, quam aqua 
cum mercurio 20 gradibus frigidiore milia. Hinc concludit 
Irvinus, corpora, in fluiditatis vel evaporationis flatum 
tranfeundo, ablorbere ignem, propterea quod forma eo¬ 
rum mutatur, unde magis capacia ignis redduntur. In 
eandem quoque fententiam Cleghornius abiit, fuis de igne 
opinionibus magis congruam arbitratus f. 

Num haec fententia vera fit necne, quoniam experi¬ 
menta quibus nititur nondum in medium protulit Irvinus, 
mihi dijudicare nunc non foret aequum. Hoc faltem 
notare fas fit, fumma cum cura et inftituenda, et, poft in- 

flituta, 

f Difputatio inauguralis de igne 1779 edita, p. 25, 


v 


DE EVAPORATIONE. 


3 * 

[ flituta, repetenda effe talia experimenta, antequam opinio* 
nem eiTe flabilitam rite concludamus. 

S E C T. VII. 

Recenfitis theoriis diverfis, quae ad evaporationem ex¬ 
plicandam funt propofitae, mihi liceat conjecturam fe- 
quentem proponere, quam quidem hoc tempore proferre 
piget, antequam rite eam profequi otium fmeret. 

Apparet mihi evaporationem ede proceffum revera du¬ 
plicem ; vaporem primo, ut arbitratur Blackius, ab ignis 
influxu formari f, atque . hunc vaporem, jam formatum, 
effe facile in aere folubilem. 

Purus vapor in aere nondum folutus, vim elaflicam im- 
menfam polfidere videtur ; cujus rei exempla videmus 
iniignia in machinis Saveriana atque Papiniana, ubi va¬ 
por elafticitate aerem magnopere fuperat. Sed poftquam 
vapor in aere diffolvitur, nullam hujus elaflicitatis notam 
reperimus; e contrario, aeris ipfius elaflicitas, conjunc¬ 
tione tali, multum diminuta videtur 

Si 

f Vid. p. zg. 

£ Vid. Boerhaavii Elementa Chemiae, vol. i. p. 468. 


I 


DE EVAPORATIONE. 


33 


Si vapor continuo per aerem afcenderet, nec ibi diffol- 

» 

veretur, tunc aer, uti credo, haud maneret tranflucidus ; 
radiis luminis diverfe refraftis vifus fieret confufus ; et » 
res omnes motu illo tremulo, de quo fa<fta eft mentio, un¬ 
dulata appareret. Atque hoc argumentum gravius vide- 

\ 

bitur, fi reputemus quam immenfa moles aquae a terrae 
fuperficie femper exhaletur. 


Si aeris vim diflolventem denegemus, haud equidem 
concipere pofium, quomodo vapores fupra terrae fuperfi- 
ciem ad altitudinem ullam notabilem afcenderent. In 
diftillatione condenfantur, etiam quando pars apparatus 
unaquaeque fat calida fa< 5 ta eft ; quanto citius igitujr at- 
mofphaerae regionum fuperiorum frigore intenfo eofdem 
condenfari oporteret ? Facile probari poteft thermome- 
trum quinque millibus palTuum fupra terrae fuperficiem 
pofitum, ad gradum ufque centefimum faltem, infra o, 
fcalae Farenheitianae, etiam in Zona Torrida, elfe defcen- 
furum f. Hinc concludo, quod nifi vapor in aere dif- 
folveretur, ignis ejus latens evocaretur cito, atque vapor 
ipfe in aquam congelaret; adeo ut neque alte afcenderet, 
neque, fi forte fublatus effet, fufpenderetur diu. 

Si 

f Vide Cleghorn de Igne, p. 46, 


i 



34 


DE EVAPORATIONE. 


Si ignis effiet evaporationis caufa unica, tunc aqua in 
calido et fcreno loco citius exhalaretur, quam flamini ex¬ 
polita in loco frigidiore. Sed omnibus bene notum eft, 

rem non ita fe habere. Nemo eft qui non notavit quanta 

/ 

efficacitate ventus agros, vias, vicofque, poft multam plu¬ 
viam, exliccare valet. 

Argumenta antehac illata ad folutionem aquae in aere 
probandum validiffima videntur ; atque ex hypotheft 
quam nunc propono plane videmus, quod aqua, etiamfi 
excipulo exhaufto in vaporem igne convertatur, tamen, 
defe&u aeris ad vaporem diflolvendum, paullulum tan¬ 
tum afcendet, et ftatim in forma roris praecipitabitur, vel 
0 

in lateribus excipuli ftillatim defluet. 


CAPUT II. 

De quantitate aquae in aerem exhalata . 

Immenfam aquae quantitatem in aera omnibus tempo¬ 
ribus afcendentem, ex obfervationibus quae fequuntur, 
quodammodo concipere polfumus. 


i. Notetur 


DE EVAPORATIONE. 


35 


1. Notetur quantitas fluidi ab animalium corporibus 

« i 

exhalati. Perfpirationem humani corporis non fenfibilem 

*> 9 • •» 

5 libras pondere 24 horis aequare, Sanctorius ponit f ; 
Iveilius vero a libra una et dimidia ad libras tres f. Ex 
his perfpirationis, tum apud Venetos tum in Anglia, ex¬ 
emplis, videre licet, quanta a toto genere humano, quan¬ 
ta a toto animalium genere, perfpiratio foret. 

2. Quantitas a plantis exhalata. Plantae Heliotropii, 
3 pedes et dimidium altae, perfpirationem mediam re- 
perit Halefius 22 uncias 12 horis [j. Plantae Brafllcae 
capitatae, magnitudinis mediae, reperit 19 uncias eo¬ 
dem tempore § ; et vitis novellae, 5 uncias, 240 grana f f. 
Ex his exemplis conje&ari quodammodo polfumus, quan¬ 
tum fluidi a plantarum genere univerfo exhaletur. 

3. Immenla ex hujus orbis aqua exhalatio. Ex vafe 

] J 

pleno aqua, aeque ac oceanus falfa, quantitatem vapora¬ 
tam Hallaeus notans, computavit quantitatem e mari 

Mediterraneo 

1 

f Medicina Stat. $ 1. aphor. 6. 

. • * 

| Med. Stat. Britan. p. 14. 

/ 

|[ Vegetable Statics, vol. I. p 10. 

f y 

§ Ibid. p. lj. 

|f Ibid. p. 18. 






' • • : 

\ 

36 DE EVAPORATIONE. 

Mediterraneo folo, die aeftivo unico, ede 5,280,000,000» 
dolia majora f. Et huic calculo addendum eft, quantum 
a ventis et undarum agitatione adjuvetur exhalatio. 

4. Quantitas aquae e terrae fuperficie exhalata. Die 
fereno, ab unoquoque viridarii tonfi jugero, fupra 1600 

aquae congios, 1 2 horis, diflipari Watfonus invenit; quan- 

* 

quam per menfem et amplius pluvia nulla ceciderat, et 
herba fa&a fuerat fufca. Experimentum aliud dedit 1973 
congios ab uno jugero, 12 horis ; et aliud, ubi terrae ca¬ 
lor radiis Solis a pariete lateritio reflexis augebatur, dedit 
2800 congios. Semita quoque, ut Watfonus obfervavit, 
ficca quantum apparuit, et ubi nulla erat herba, vaporem 
affatim, quanquam non aeque abundanter ac ager her- 
bofus, emifit f. Ex his experimentis verifimillimum vide¬ 
tur, durante tempeftate pluviali, intra Zonam Torridam, 
non minus 5 vel 6 millibus aquae congiis, ab unoquoque 
agri jugero, 24 horis, diflipari. 

5. Ad haec omnia funt addendae quantitates magnae 
fumi, et vaporum aliorum, a fomite incenfo, difperfae ; 
fomes enim ex aqua praecipue conflare videtur. Ratio 

quoque 

* 

| Phil. Tranf No. 189. Lowthorp^s abridgment, vo!. 2. p. 109, 
J Chemical ElTays, vol. 3. a pag. 52 aci p. 69. 




I ■ ' ■ 

, \ ^ 

DE EVAPORATIONE. 37 

* \ 

t 

qttoque habenda eft eledlricitatis, utpote evaporationem 

* 

t , 

promoventis plurimum, qliod quidem a Nolleti experi¬ 
mentis apparet. 

Hifce obfervationibus, quantitatem aquae immenfam, 
aridiffima etiam tempeftate, in acre inclufam, concipere 
adjuvamur. In oceaAo vivere revera dici poffumus; hu¬ 
jus quidem oceani aqua raro eft fenfibus obnoxia ; eam 
» 

neque videmus, neque, dum in acre diftolutus maneat, 
humidam fentimtis ; fed nihilominus eft aqua, quanquam 
nec videri nec tangi queat ; ficuti fal in aqua dilTolutus, 
quanquam et manus et oculos penitus effugiat, non ideo 

» ' t - '< 

fal effe definit j*. 

Sicuti atmofphaera femper aqua, fic aqua in terrae fu- 
perficie femper aere, oneratur. Animalium aquaticorum 
gentes numerofae, oceanum aqueum incolentes, perirent 
ibi, fi nullus aer ineffet; et'haud a vero abfimilis videtur 
conjectura, animalia, in hoc Oceano aerio viventia, fine 
aqua ibi diffoluta, peritura fore J. 

Boerhaavius pondus aeris fere totum aquae in eo fu- 

■ • 

fpenfae attribui volebat j|. Sed utrum admittatur haecce 
7 E conjeffura 

1 ' 0 

f Chemical effiys, vol. 3. p. 85. 

} Ibid. p. 186. 

■' 1 ■ 

i Elem. chemiae, vol. i. p. 501. 




38 DE EVAPORATIONE. 

conjedura necne, nunc tamen facile explicare pofiumus* 
cur non redundet Mare Calpium j et non cogimur ad hy- 
pothefin illam duram, de exitibus fubterraneis, perfugere. 
Intelligere etiam poffumus, cur Mare Mediterraneum, quo 
flumina magna compluria non ceffant influere, fubfldium 
tamen perpetuum ab oceano requirat. 


CAPUT III. 


&e quibufdam Evaporationis cffediibus. 


S E C T. I. 


Una ex rebus quae evaporationem comitantur, eft fri¬ 
goris notabilis generatio. Hujus rei mentionem fecit A- 
montonfius anno 1699 f. Mairanus poftea, anno fcilicet 

1749, hoc phaenomenon obfervavit J, et Mufchenbroekus 
quoque, ut apparet ex libro fuo, EJfai de Phyfique. Pro- 
feffor Richman Petropolitanus compluria narravit experi¬ 
menta, 

f Mem. <le 1 ’Acad. des Scien. a Paris 1 
I Diflertation fur le Glace. 


i 


' • V 

DE EVAPORATIONE. S9 , 

menta, quae hac de re iuflituit annis 1747 et 174S ; fed 
non thermometri defcenfum, bulbo arefcente, principiis 
evaporationis explicavit f. 

* \ 

Primus Cullenus hoc principium fpeciatim illullravitj 

* 

/ / 

t 

in chartula anno 1756 vulgata; ubi oftendit frigus effle 
majus, evaporatione in vacuo, quam in aere aperto, 
fa< 5 ta f. 

Franklinius, in epiftola Junio 1758 data, fe dicit, una 
cum Hadleio chemiae profeffore Cambrigienfi, experimen¬ 
tum inftituifle,- ubi thermometri bulbum aethere humec- 

* 1 

tando, et follibus afflando, a 65 gradibus, ufque ad 7 fu** 

4 V 

* 

pra o, mercurium depreffit ((. 

. '■ 4 11 

Poftremo, Profeffor Braunius, cui argenti vivi conge- 
iantis inventionem philofophi debent, hancce rem altius 
indagavit, vulgata tabula graduum frigoris, durante flui¬ 
dorum evaporatione geniti §. 

Gradus, 

f Novi Commejit. Fetrop. tom. I. pro 174; ct 1748* 

| Phyfical and literary eflays, vol. 2. p. 145. 
v * 

,| Franklin on eleftricity, p. 363. 

§ Novi Comment. Petrop, tom. 10. 1764. 




» 


I 




40 DE EVAPORATIONE. 

Gradus frigoris ita geniti, de evaporationis celeritate 
praecipue pendere videtur. Ita plus frigoris obfervatur, 
fi thermometrum fpmtu vini, quam fi aqua, madefiat, 

atque vitriolica aethere, adhuc amplius quam fpiritu vini, 

/ ' , ’ 

producitur. Frigus augetur quoque thermometri bulbo 

* ^ 

follibus afflato, unde evaporatio acceleretur. Frigus nul¬ 
lum producitur, fi oleo ex lini femine extrafto, vel aliis 
ejufmodi oleis, oblinatur thermometrum ; calore enim 
atmofphaerae ordinario, haec olea, quatenus percipi pof* 
fit, non vaporantur. Quando thermometri bulbus acido 
vitriolico forti humeftatur, non modo non frigefcit, fed 

etiam calefcit, et mercurius afcendit. Hunc effedum pro- 

\ 

ducit calor ortus ex acidi vitriolici conjun&icne cum aqua, 

V r 

’ , ' » 

quam ex aere elicit f. 

V i * 

Methodi liquores refrigerandi et glaciem formandi, in 

t 

India Orientali { et Africae ora ||, ulitata, nititur hoc 

,4 ’ 

ipfo principio, frigus evaporatione produci. Eodem modo 
magis tolerandus incolis fervor Zonae Torridae evadit. 

Hi 

I y * ^- ‘ * 

f Vide experimenta a Duce d’Ayen de hac re inflituta, apud Me- 

/ / ' 1 

moires de 1 ’Academie des Sciences a Paris. 

J tves voyage, p. 77, ct Zimmermaifs treatife of phyfic, vol. 3. 
p. I 5 I- 

' i 

K Phil. Tranf. 1780, p. 486. 


\ 


) 


DE EVAPORATIONE. 41 


Hi quantitates fluidorum tenuium magna inglutiunt, 
quae perfpiratione praecipue emittuntur, atque frigus, du¬ 
rante fudoris evaporatione genitum, ad refrigeranda cor¬ 
pora magnopere confert f. 

Blackius primus philofopliorum hujus phaenomeni cau- 

fam indicavit, tranfitum fcilicet, durante evaporatione, 

ingentis copiae ignis in flatum latentem. Atque hoc 

quidem certum manet, utrum, fecundum Blackium, hic 

tranfitus pro caufa, vel, fecundum Irvinum, pro effe&u 

# # 
evaporationis folummodo, fit habendus. 

c S E C T. II. 

• / 

Fluidorum quodam tenus calefactorum evaporationem 
comitatur motus inteftinus, qui ebullitio nominatur. Eft in 
fluidis aliis alius gradus caloris ad hunc motum efficien¬ 
dum neceffarius. In aethere vitriolico, et praefertim in 
nitrofo, fufficit calor paullo tantum major aeftatis nofirae 
calore. Vini fpiritus ebullit gradibus 175; aqua 212 re¬ 
quirit ; oleum ex lini femine extraCtum et mercurius, cir- 
ca 600, atque metalla gradus etiam plures requirunt# 

Ebullitionis 


| Blackii praelectiones academiqae. 


42 


DE EVAPORATIONE. 


Ebullitionis pun&um faepe appellatum eft pun&um E- 
vaporationis f. Quod quidem nomen minime convenit 
denotare enim videtur, evaporationem fieri nullam, donec 

ad eum ufque gradum calefacta fuerint fluida. 

' 

/ t % 

A compluribus quoque philofophis evaporatio in 
fpontaneam et fenfibilem dividitur; quarum prior obti¬ 
net, fi atmofphaerae tantummodo fluidum exponatur, 
poflerior vero, non fine igni adhibito; atque in his duo- 
bus exemplis, proceffus omnino diverfi aeftimati fuerunt J. 
Inter haec tamen limites certi nulli defignari poffunt | 
proceffus enim gradu tantum inter fe differunt; atque 
potius ex uniformitate, in < naturae operibus adeo confpi- 

cua, utrofque ex eadem caufa oriri concludere debemus. 

; ’■ 

In aquae ebullitione res maxime notanda, eft bullarum 

a fundo furgentium magnarum et multarum formatio. \ 1 

> - . - ' 

Philofophi hoc phaenomenon principiis variis explanare 

funt conati$ fed forfitan nulla ratio, omnibus numeris ■*: 

■ 

abfoluta, adhuc eft in medium prolata. 

' ... v % ‘ * 1 

- ; c f I J • I 1 . • » 

4 l 

^ • Boerhaavius 


| Encycloped. Edinburg. 

$ Ibid. vid. etiam Hamilton’s Eflay, p. 6&. 




I 


DE EVAPORATIONE. 4$ 

Boerhaavius probavit, has bullas non ex aere in aqua 

1 

Varefatto formari; quoniam diu poli omnem aerem ex- 
pulfum afcendere pergunt. Sentire videtur cum Stairs, 
cujus opus citat, eas ( ex igniculis quibufdam intra aquam 
‘ agentibus/ oriri f. 

Mariottus eas nominat fulminationes, quas procedere 

* • * ■ 

credit ex falis alicujus particulis, quae fcilicet, eodem mo¬ 
do quo aurum fulminans , calefactae exploduntur^:. 

Hombergius, et chemici plurimi, fluido fubtili elaftico, 

ab igni per vafis fundum tranfmiflb, bullas oriri credide- 

• / 

runt. Sed fluidum adeo fubtile, ut per vafis fundum 
tranfiret, per aquam etiam tranfire, fine eam turbando, 
verifimillimum efle videtur ||* 

1 1 • 

Hookius vero hanc rationem reddit; aquae in vafe 

> * 

imo particulas a calore converti in vaporem elafticum, 
qui fe expandit, viamque furfum per aquam reliquam, 

bullas 


f Elementa chemiae, vol. I. p. 515. 

| Hamilton’s Eflay, p. j 3 . and Elementa Chemiae, vol. I. p. 515. 


Jj Ibid. 


* 


«i t 




✓ 






bullas magnas formans, perrumpit *. Manifeftum eft, 
particulas fundo vafis proximas, atque ideo et atmofphae- 

rae et aquae incumbentis pondere deorfum preffas, ut pef 

» 

aquam reliquam exfurgant, gradum caloris majorem re¬ 
quirere, quam qui, particulas in aquae fuperficie, fub for¬ 
ma vaporis, per aerem difpergere fufficeret. Sed parti¬ 
culae inferiores, fundum vafis contingentes, tantum calo- 

« • • 

ris gradum tandem acquirent, quantus ipfas in vaporem 

convertat, vique afficiat repulfiva, quae pondus incum- 

* 

bens fuperare valebit, et ipfas fubito expandere in bullas 

‘ I % ' 

illas, quae per aquam violenter ebullientem tolluntur. 

Huic opinioni aflentiuntur Nolletus, Hamiltonus f et 
Blackius J; atque omnium rationum quae adhuc funt 
redditae, haec fine dubio verifimillima videtur. 

Ita, aqua calefafla, quanquam nonnihil-infra ebulli- 

*-1 * 

tionis punCtum, fub excipulo exhaufto pofita, violentius 

etiam quam fuper igni, ebullit; bullis plurimis ex ipfa 

. ♦ 

undequaque prorumpentibus. In hoc l]:atu, non creden¬ 
dum 


* Birch’s Hiftory of the Royal Society. 
f Eflfay on Evaporation, p. 59. 

$ Praelectiones Academicae. 



\ 


DE EVAPORATIONE. 45 

r / 

dum eft, fluidum ullum fubtile per trafis fundum afcen- 
dere : Sed calor, qtiem aqua retinet, ipfius particulis vim 
dabit repulfivam, quanta pondus parvum incumbens fu- 
perare, ipfafque in bullias expandere, fufficiat. Hae bullae 
manifefto vapore diftenduntur ; quum priinum enim dif- 
rumpi incipiunt, excipulum impletur vapore, qui in ipflus 
lateribus ubique in aquam condenfatur. Unde videmus, 

quare in vacuo aqua gradu caloris minore ebullit. 

. s 

• •* r* c I' ... - ■ ‘ . 

4 . 

Experimentum quod multum illuftrat quae hic de ebul¬ 
litionis natura proferuntur, excogitavit Watfonus. Vas 
vitri magnum fumpfit, thermometro, cum bulbo inferius 
pofito, ’ fimile. Bulbus plus quam congium cepit $ tuba 
diametro parva, et pedes fupra duos longa* erat. Hoc 
vas, ad fummam tubam ufque, aqua ebullienti implevit, et 

* 4 • 

fubere quam arftiflime occlufit. Primo aqua fuber con¬ 
tigit ; brevi autem frigidior fa< 5 ta, fe contraxit, et in tuba 
fubfedit. Attamen, quanquam aqua ab igni amota eifet, 

-—frigidior fieret,-—et jam aliquantum, temporis prorfus 
defiiifet ebullire ; violent illime cie novo ebuilire coepit. 
Bullae erant magnae et rnuitae, atque in fpatium ubi di¬ 
rumpebantur, inter fuber et aquae fuperficiem, per duas 
horas et amplius afcendere pergebant. Ferro candente, 
ad tubae partem illam, per quam aqua fe contrahendo de-* 

k 

F fc en d erat. 


1 


I 


'\ 


4 6 DE EVAPORATIONE. 

f fcenderat, adhibito, ebullitio ftatim ceflarit; amoto ferro, 
[ de novo incepit; at violentior folito fiebat, quando, pan- 

V 

no in aquam frigidam immerfo admoto, pars illa refrige¬ 
rabatur.—Calor aquae, poftquam ebullire defiilTet, 130 
graduum inventus eft. 


* 

Horum phaenomenorum rationem reddere, haud dif- 

' • ■ 1 *' ; ■ * • • ** ! » 

ficile eft. Aqua fubfidente, inter iplius fuperficiem et fu- 
ber relinquitur vacuum . Fluidum igitur, quamvis calor 
cofrtimlo diminuatur, tamen, propter pondus fuper fuper- 

ficie diminutum, ebullire pergit. Sed hoc tubae fpatium 

non eft vacuum omnino abfolutum; namque, et vapore 

£ 

ab aqua fublato, et paullulo aeris, occupatur. Calor elafti- 
citatem et vaporis et aeris auget; et proinde auget vim in 

aquae fuperficiem. Hinc celfat ebullitio, ferro candente 

« • • • ' ' • 
admoto ; atque hinc, vi in fuperficiem per pannum frigi- 

: * * 'i ’ v 

dum diminuta, ebullitio violentior fit f. 


Hoc experimentum quoque pulcherrime oftendit, quare 

. -,N, \ ■ f .. ' 

pumftum ebullitionis in aqua, fecundum pondera atmof- 

’ ‘VI ? *- 't ' ' Y — ' *’ • ■ 1 ; . w r < r- 

phaerae div^rfa, mutatur. Nuper, haec res accuratiffime 

examinata 


f Watfon’s Chsmfcal EITays, vol. 3. p. J59, et fequent. 


r 



DE EVAPORATIONE. 47 

" ’ ■ v 1 • * ■ 

examinata eft a De Luc et Shuckburg; atque tabula, con- 

- ■ } 

- 

dufiones experimentorum continens, a Cavallo, in tradatu 

i..' ' r ' ’ / •* ' ; • ** ’* * ’ ' .. ‘ ‘ - ;■ J L % " '*-’k *•£>!**'' 

fuo de aere, promulgatur f. 

1 ' ■' ^ *;' * ■ - j '• 

. " \ 

- ' -i/ •' ' ' *—— • 1 

• ' » « 'k 

S E C T. III. 

: M •v 

Quoniam vaporis in aere folutio fortem inter utrorum¬ 
que particulas attradionem mutuam indicat; vaporis igi¬ 
tur particulae, ftatim ut diffolvuntur, afcendent, aeris fupra 
fe ficcioris attradione, et altius atque altius fenfim diffun¬ 
dentur, aere inferiori particularum novarum capaci re¬ 
lido. Sed, quando hoc proceffu et ventis adjuvantibus, in 
loca altiora et frigidiora tollantur, tunc ex caloris defedu 
non poffunt omnes diffolutae manere ; complures igitur 
coalefcent in guttulas, quae leviter inter fe attradae, et 
cum aere intermiftae, vubes formabunt. 

... r* 

' * .*•••• ' A j * 

Hae nubes manebunt fufpenfae, quia particularum pon¬ 
dus refiftentiam aeris fuperare non valebit. Quando e- 
nim diminuuntur corpora, eorum quantitates materiae, 
quibus proportionalia funt pondera, decrefcunt ratione 

major 

f Cavallo on air, p. 21J. 


N 


I 


M' r. 


■ • * #«■ 


48 


DE EVAPORATIONE. 


;; _ j 


• # t - * - 

majore quam fiiperHcies, quibus proportionalis eft re^lt- 

. * . ; ■ 9rt • ^ " r 1 

entia. In particulis igitur parvulis haec refiftentia pon- 

- • ' ‘ , .r ' 1 

dere major evadere potei! f. Nubes quoque materiem 
electricam colligunt, ut ex fulmine manifeftum eft ; atque 
Iianc ad Ipfarum fufpenfionem conferre, verifimile videtur. 


Altitudo, ubi nubes formantur, pendet ex vaporum 
quantitate fublata, et gradibus caloris in partibus atmof- 
phaerae fuperioribus ; femper enim afcendebt vapores, 
donec ad aerem perveniant adeo frigidum vel adeo ra T 


rum, ut omnes qui fublati fiierim doT lutas retinere ne» 


queat i. Hinc nubes aeftate quam hyeme plerumque 


funt altiorcs. 




9 U 


' 00L. ot’ 




^2 


. 


• - 


Otiando nubes acceffione continua vaporum multum 


. . 1 r * 

augeantur, et particulae cogantur vento, coalefcunt in 

f« • -f, - —, . . . fc. ■ . % 

guttas graviores quae lub (pecie pluviae defeendunt §. Si 


pluvia ex nubibus alte fulpenfis proveniat, complures 

• • * - k 
1 ‘ r . , 

guttae inter defeendendum coalcfcent, et guttas forma¬ 
bunt magnas, quales in imbribus aeflivis, vel in pluvia poff 




;:ii: 


tonitru, 


| T[ami!ton’s Effay, p 29. 30. 

j iMd, p. 30. 

^ Ibid. p 1 jit 


I 





i 

DE EVAP0 RATIONE. 4 $ 

% 

• ' * ^ t 

tonitru, confpiciuntur. Sed, quando nubes prope ad 
terrae fuperficiem immineant, guttas pluviae minutiflimas 
plerumque videmus. 

‘■u j ■ • ■ > ^ 

Aliquando ante congelantur nubes quam earum parti¬ 
culae in guttas colligantur; et tunc fruftula parva con- 
,denfata, et frigore graviora faCta, defcendunt in floccis 
nivis tenuibus, qui nubis congelatae fragmina videntur. 

i 

Sin particulae ante congelationem formentur in guttas, 
tunc grando fit f. Nubibus in fublimes atmofphaerae re¬ 
giones, ubi frigus fit intenfum, afcendentibus, aliquando 
aeftate etiam grandinat. 

. . r 

v ij * it \ 

Si quando aer vaporibus oneretur, et aura frigida fubi- 

1 . . 1 

ta, qualis faepe a mari, oriatur, vaporum folutio reprimi¬ 
tur, atque etiam praecipitatio fit aliqua ; fic in atmo¬ 
fphaerae partibus inferioribus formantur nebulae , quas 
Anglice fog, vel nominamus. Interdum hoc mane 
tantum frigido evenit, fcilicet, Sole aliquantum temporis 

orto, aer calefactus vapores diflblvit, atque dies elucet 

■ 

Simili modo, vefpere diei fereni nebula iaepe formatur, 

quia 

» 

f ffamilton’s eflav, p. 31, 

$ Ibid. 


DE EVAPORATIONE. 


5 ? 

, *•» 4 

quia tunc aer vapores omnes Sole lucente fublatos, in ftatu 
folutionis retinere nequit. 

Pars roris maxima hoc modo praecipitatur; fed ex Du 
Faii experimentis f apparet, roris aliquantum effle va¬ 
porem, quem, durante etiam frigore nodtis, terra exhalat, 
fed quem aer tunc temporis non valet diffolvere. Ros, 

N " ; - 4 . ~ " 

vel nebula fuper terrae fuperficie frigore congelata, />m- 
nam facit. 

Jam notatum eft, fi phiala liquore frigido plena aeri 

» - ■* , ■ ■ ^ ■ U ■> ■* - 

calido exponatur, rorem in ejus fuperficiem cito colledhim 
iri, ex humore quem deponit refrigeratus aer. Si hoc 
corpus eundem adhuc frigoris gradum retineat, aere in¬ 
terea fuper eo tranfeunte, ros in ejus fuperficiem femper 
augebitur, et tandem per ejus latera in parvulis aquae ri¬ 
vulis defluet. Atque hoc ipfo modo res fefe habere vi- 
dentur in montibus, quorum culmina ad partes atmo- 
fphaerae frigidiores attingant. Vento enim aerem infe¬ 
riorem, quae calidiflima femper eft, vapoiibufque praeci- 
pue referta, in montium latera afflante, aer ifte, curfu ut- 
pote impeditus, afcendat, perque culmina tranfeat, necefTe 
eft. Hic aer igitur, fuper latera montium et culmina pro¬ 
grediens, 

f Mem. de 1’Acad. des Scien. a Paris, 


# 


DE EVAPORATIONE. $t 

grediens, non nihil refrigebit, atque inde vaporis in fe con¬ 
tenti magnam deponet partem; quae pars fuper monti¬ 
um fuperficie praecipitabitur, ubi in locis terrenis fubfi- 
det, vel fefe inter rupium rimas et fifluras infmuabit, in- 
traque terram colligetur in fcaturiginibus et fintibus , olim 
eruptura, et originem praebitura fiuminibiu , quae in regio¬ 
nibus montanis plerumque oriuntur. Hoc inodo prope 
ad montes fierent fonticuli et rivuli, quanquam nec nubes 
^exiderent, nec pluvia. Sed humor, quem aer in montibus 
deponere folet, a nubibus in ipfos a&is et vento coacer¬ 
vatis, multum augebitur; harum enim particulae ita com- 
preflae, in pluviae guttulas coalefcent. Praeterea, clare 
confiat, montes nebul&s circa fe attra&ione colligere at¬ 
que retinere 5 unde faepe nebulas quafdam in montibus 

.f... - - - . * | * ‘ , • *• l ' \ 

quiefcere videmus, dum aliae vento lente provehantur. 
Hinc etiam regiones, altis montibus vicinae, imbribus 
frequentibus maxime funt obnoxiae f. 

Si igitur immenfae vaporum quantitatis, in atmofphae- 
ram continuo afcendentis, rationem habeamus, non erit, 

. • ■; i y* j * 0 

puto, difficile conceptu, quomodo fontes et fiumina om- 

, f { v . 

nia, in terrae fuperficie, aqua fuppeditentur, abfque ca¬ 
nalibus 


f HarailtotTs cffay, p, 42. et 43, 


1 


I 


52 DE E V A i> 6 R A T I O WE. 

nalibus et Typhonibus hypotheticis, per quos Derhamius f, 
Plot aliique complures philqfophi, oceani aquam per* 

colari et dulcem fieri, credebant. 

•iq ; f -ii d \rr THbfl 
. .. -•» 

v . ; ' !• • j t i > j • •. • i : 

-—-- o 

~ ^ ' * 

' i \\ 

■ i . ■ ■’ r -" ■ i 

Haec, induftria praecipue in fententiis aliorum eruen- 
dis, meoque etiam quadam ex parte ingenio fretus, veftro^ 
ProfeiTores optimi, judicio fubmifi. Viribus propriis in¬ 
genioque adhuc infirmo diffifus, trepida cum manu ad 

% 

aliorum theorias evertendas, quamque ipfe fum amplexu» 
fententiam confirmandam, acceffi. 

\ 

Quum et nimis feftinanter confcriptum fit hoc opuf- I 
culum, et limitibus anguftis inclufum, fententiam ex om¬ 
ni parte ftabilire meam haud licuit. Vobis autem, fi a 

vero non omnino alienum, quicquid hic novi fit, videatur, 

* , * , - 

fumma pro felicitate, fummoque pro honore, femper h»-' .* 

bebo. 

• • • ’ 4 • "W& 

f Phyfico-theology, p. 51. 
t Tentamen Phil. de orig. Fort, pafiim. 

* i ' f 

F I N 1 Sv ; 

•»*